Zoekdieren

Honden zijn uitzonderlijk inzetbaar in soortdetectie dankzij hun grote wendbaarheid en uitmuntende reukvermogen. Ze bereiken terreinen die voor mensen moeilijk toegankelijk zijn en kunnen zoekdoelen opsporen die volledig aan het zicht onttrokken zijn. Onderzoek toont aan dat goed getrainde zoekhonden in ongeveer 90% van de gevallen beter presteren dan andere zoekmethoden.

Een hond kan op meerdere geuren worden getraind – soms meer dan twintig – maar een hondenneus is niet voor elk zoekdoel de ideale oplossing. De haalbaarheid moet vooraf zorgvuldig worden beoordeeld door ervaren trainers. Geurmoeilijkheid, terreincondities, gevoeligheden van de doelsoort, vereiste zoekstrategie en teamervaring moeten perfect op elkaar afgestemd zijn voor een betrouwbare inzet van elk hond‑mens duo.

Honden zijn wandelende neuzen. Snuffelen is een natuurlijke, intrinsiek motiverende activiteit, die stress verlaagt. Honden worden er gelukkig van. Het is een cognitieve uitdaging om een doel te vinden. Door training worden honden hierin steeds competenter. Door diervriendelijke methoden te gebruiken, versterkt de band en samenwerking tussen hond en mens. Bij training voor detectie van geuren in ecologische context, ligt er grote nadruk op individuele controle door de hond. De trainer past zich aan aan het dier. De hond ruikt veel meer dan wij ruiken of zien en wij leren via de hond over het "karakter" van de nieuwe geur. Dit mens‑dier‑centrische model verhoogt zowel welzijn en hun efficiëntie. Dit maakt zoekhonden tot een voorbeeld van duurzame, ethisch verantwoorde en wetenschappelijk innovatieve samenwerking.

Zoekhonden vormen een unieke en duurzame pijler binnen onze onderzoeksgroep "Salto". Hun werk vertrekt vanuit positief dierenwelzijn en eco-detectie draait doorgaans om totaal nieuwe geurdoelen waar wereldwijd nog amper of geen informatie over bestaat. In ecodetectie‑projecten gaat het dus vaak om geurprofielen met veel onbekende factoren. Elke doelgeur levert nieuwe vragen, nieuwe experimenten en innovatieve methoden op. Dit maakt het domein wetenschappelijk boeiend en dynamisch. 

Zoekhonden kunnen getraind worden om zowel planten of diersoorten, fungi, virussen of bacteriën op te sporen, zowel op de grond als in bomen, onder de grond of zelfs in het water. Ze kunnen levende of dode dieren vinden, maar ook mest, urine, haar, speeksel, vervelde huid, nestplaatsen, haarballen, larven of eieren, enzovoort. Ze vormen niet de oplossing voor elk doel. Overleg met een expert is de beste start om de vragen te filteren en de kansen op succes realistisch in te kunnen schatten. 

Ze kunnen helpen bij:

- het vinden van zeldzame en met uitsterven bedreigde soorten om ze te inventariseren of monitoren.

- in kaart brengen van invasieve soorten.

- geuren detecteren die verband houden met ziekte in levende dieren of in kadavers, in planten of bomen. 

- geuren detecteren gelinkt aan verontreinigingen (o.a. olie, gas,…) ook in het water.

- lokaliseren van individuen bij natuurrampen (na overstroming, brand,...)

- opsporen van illegale activiteiten zoals smokkel en stroperij.

In Vlaanderen borrelt het stilaan rond de ecologische zoekhonden. Een paar mensen en verenigingen startten bescheiden initiatieven sinds een tiental jaren. Nu is de sector zich aan het ontwikkelen en is er nood aan professionalisering. Veel organisaties zijn zich niet bewust van het potentieel van eco-zoekhonden. Daarom worden ze bij ons nog minder gebruikt dan in het buitenland. Bedrijven, verenigingen en organisaties kunnen op dit gebied nog innoverend bijdragen om Vlaanderen op een hoger niveau te tillen.